Amisos, Samsun kent merkezinin kuzeybatısındaki Toraman Tepe ve yamaçlarını kapsamaktadır. Yerleşim yeri, çevreye hâkim bir yükselti üzerine kurulmuştur. Amisos, yazılı kaynaklara göre, M.Ö. 6. yüzyılda Sinop’ta bir koloni kuran Miletoslular tarafından kurulmuştur. En erken buluntular, Toraman Tepe’nin batısında bulunan Çakalca-Karadoğan Höyüğü’nde tespit edilmiştir. Yapılan çalışmalarda, bu alanda ele geçen buluntular, M.Ö. 6. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenmiştir. Yerleşim yeri, M.Ö. 4. yüzyılda Toraman Tepe ve civarında yayılım göstermiştir. Kent, Helenistik dönemde gelişen ticaret ağlarıyla güçlü konuma gelmiştir ve en parlak evresini VI. Mithridates döneminde yaşamıştır. Stratejik öneme sahip kent, Roma ve Bizans dönemlerinde de varlığını sürdürmüştür. Yapılan araştırmaların, tepenin doğusunda bulunan limanın gerisinde bir Aşağı Kent kurulduğunu gösterdiği ileri sürülmektedir. Kentin doğu, batı ve güneyindeki yamaçlar nekropol alanıdır. Nekropol alanında mezarlara, tümülüslere, lahitlere ve urne mezarlara rastlanmıştır. 1995 yılında, yol çalışması sırasında tespit edilen mezarda yapılan kurtarma kazısında, günümüze Amisos Hazinesi olarak anılan buluntulara ulaşılmıştır. Oldukça incelikli işlemelere sahip ziynet eşyalarının yer aldığı hazineye ait parçalar, Samsun Arkeoloji Müzesi koleksiyonunda yer almaktadır.