BAYBURT HALK KÜLTÜRÜ

Halk Botaniği

İnsanlar tarih boyunca bitkilerden sürekli olarak yararlanmışlardır. Bitkiler gıda olarak kullanılmanın dışında bazen ilaç olarak bazen de boya maddesi ve eşya yapımında kullanılmıştır. Günümüzde dünyadaki tıbbi amaçlarla kullanılan bitki sayısının 20.000 ile 70.000 arasında olduğu tahmin edilmektedir (Leaman, 2006). Dünyada bitkilerden en çok yararlanan ülke Hindistan’dır. Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre dünyada bitkilerle tedaviyi uygulama oranı % 80’dir (Başer, 1995).

Bayburt sınırları içerisinde bitkilerin; gıda, ilaç, eşya ve yakacak olarak günlük yaşamda yer aldığı görülmektedir. Alan içerisinde bitkilerin tıbbi kullanım oranı gıda amaçlı kullanım oranına göre oldukça düşüktür.

İlaç Yapımında Kullanılan Bitkiler

Sinirotu (L. Plantago major): Yörede baga yaprağı denilen bu bitki iltihaplı yaralarda iltihabı kurutmak için yaranın üzerine sarılır.

Yerel Dilde Bitkilerle İlgili Adlandırmalar

Baga yaprağı: Sinirotu (L. Plantago major)

Boğa dikeni: Hıyarak (L. Eryngium billardieri)

Çalı gagası: Yalancı iğde (L. Elaeagnus rhamnoides). Bu bitkinin meyvesiyle çocuklar oyun oynar.

Çaşır / Çaşur: Eşek çakşırı (L. Prangos ferulacea). Yörede turşu yapımında kullanılır.

Germişo: Mürvergillerden kartopu olarak da adlandırılan meyveli bir bitki (L. Viburnum lantana).

Godeş: Sururotu (L. Lagotis stolonifera). Çocuklar bu bitkiyle oyun oynarlar. Gövdelerin kanca uçları bir birine sıkıştırılıp çekilir. Kimin kancası önce koparsa o kaybeder.

Kahmut: Sakarca (L. Ornithogalum sigmoideum). Yörede bu bitkinin soğanı çiğ olarak yenmektedir.

Karadiken: Deve dikeni (L. Carduus acanthoides).

Keküre: Kamşam (L. Heracleum antasiaticum). Bu bitkinin taze sürgünleri turşu yapımında kullanılır.

Kırıç: Öküzkuyruğu (L. Verbascum georgicum). Bu bitkinin yaprakları yakacak olarak kullanılır.

Kızambuk: Yörede Karamuk (L. Berberis crataegin) ve kadıntuzluğu (L. Berberis vulgaris) olarak bilinen bitkilerin her ikisine de kızambuk denir. Her iki bitkisinin de meyveleri yörede çiğ olarak yenir.

Topbaş dikeni: Şeytanarabası (L. Echinops sphaerocephalus)

Yabani ıspanak: Tel pancarı (L. Chenopodium album)