BAYBURT HALK KÜLTÜRÜ

Halk Oyunları

Yörede Oynanan Oyunlar

Yörede Oynanan Oyunlar

Bayburt’ta oynanan halk oyunlarına bar denilir. Bayburt Halk Oyunları genel olarak düz ve yarım daire şeklinde oynanır. Barlar yakın zamanlara kadar kadınlar tarafından adına ince çalgı denilen keman, ud, cümbüş, darbuka eşliğinde, günümüzde ise hem kadınlar hem de erkekler tarafından davul ve zurna eşliğinde genellikle sıralı olarak oynanır.

Barlar içerisinde sıralı olmayan Delikız Sinin Geliyor ve Hançer Barı Oyunu gibi iki kişi ile ve Baytar Barı gibi üç kişi tarafından oynanan barlar da bulunmaktadır. Bayburt barlarında taklidi oyunlar da bulunur. Sarıkız barında kambur taklidi gibi sakat insan taklitleri, sarhoş barı gibi duruma ilişkin geçici değişiklikleri gösterir taklitler yapılan barlar bu duruma örnektir.

Bayburt halk oyunları bulunduğu coğrafi konum nedeniyle hareketlilikte de farklılıklar görülür. Doğu Anadolu ile Karadeniz Bölgesi arasında bir geçiş noktası olması nedeniyle tüm folklor değerlerinde olduğu gibi halk oyunlarında da değişik bir yapı oluşmuştur. Kimi kez Karadeniz oyunları gibi hareketli ve canlı, kimi kez zeybek oyunları gibi ağır ve vakur bir tempoda oynanır. Oyun cepheden bakılınca sol başta buluna bar başının komutu ile başlar. Oyunu en sondaki oyuncu toparlar. Eller sıkılarak diğer oyunculara komutlar iletilir.

Halk oyunlarımızdan kadın barları, erkek barlarına göre daha yavaştır. Kadın barları genellikle ağır oynanır. Düz bir sıra halinde el ele, küçük parmakların birbirine tutturulması suretiyle veya koltuk altından bağlanma şeklinde oynanan kadın barları mevcuttur.

Davul zurna olmadığı zamanlarda özellikle köylerimizde karşılıklı türkü atmalarla oynanır. Kadın oyunlarında makamlar genellikle uşşak, hüseyni ve hicaz, ölçüleri ise; 2/4-4/4 ve 9/8 biçimindedir.

Bayburt yöresinde oynanan halk oyunları herfene düğünlerinde, asker düğünlerinde, evlilik düğünlerinde, 21 şubat kurtuluş gününde, önemli kişi ve grupları karşılamalarda, milli bayramlarda, herfeneler gibi gençler arasında yapılan eğlencelerde halen oynanmaktadır.

Barlar

Baş Barı: Davul zurna ile oynanır. Erkek barıdır. Bar önce ağırdan başlar, dizler kırılmada bacaklar dik atılarak el ele düz bir sıra halinde oynanır. Çalgının ritmi gittikçe hızlanır figürler de hareketlerde çalgının ritmine uygun olarak hızlanır. Sözü olmayan oyunlarımızdandır.

Baş Barı Üstesi: Sarhoş barına yani baş bara bağlı olarak çok hareketlidir. Ayaklar seri olarak ileri geri atılmak suretiyle oynanır. Bunu dört sayılı sıçramalar ve çökmeler takip eder. Dizler kırılmış vaziyette ayak uçları üzerinde vücut bir sağa bir sola esnetilir. Figür dört sayıda tamamlandıktan sonra dört sayı ile kalkılır. Oyun aynı şekilde sayı sınırı olmaksızın oynanabilir. Oyunun söz yoktur.

Sallanma: Sözsüz oyunlarımızdandır. Dizi halinde elle tutularak oynanır. Davul zurna ile çok hareketli olarak oynanır. En belirgin figürleri ayak uçları ye dizler kullanılarak oynanmasıdır. Bir sağa bir sola üç kez sallandıktan sonra sağa doğru ayak burun ve taban vurularak sekilir, başlangıç figürüne geri dönülür. Bu figürler ağırdan başlayarak giderek çabuklaşır, tüm vücudu sıçratmaya kadar gider.

Veysel Barı: Adını bir mahallemizin adı ile özdeştir. Efsanevi bir kişiliktir. Mahallesine su getirmiş, sevilen biridir. Onun adı ile oynanır. Erkek barıdır. Veysel barı el ele dizi halinde kollar kaldırılarak oynanır. Sol ayaktan başlayarak dört sayı ile ayaklar birbiri önüne çıkarılır. Dördüncü figürden sonra sol ve sağ ayaklar üzerinde ikişer sekme yapılır oyunun ilk bölümü tamamlanır. Bu bölümde ağırdan başlayan figürler gittikçe çabuklaşır. Ara yerde sekilir, sekerken üç defa dönülür. Her dönüşte ayakların sekme ritmine uygun olarak eller ileri doğru uzatılmış olarak sekme ile birlikte koşar gibi gidilir. Oyun sözsüz oyunlardandır.

Temur Ağa: Hem erkekler hem de kadınlar tarafından oynanır. Kadınlar ağırdan ve figüre bağlı olarak oynarlar. Erkekler ise değişik figürlerle ağırdan başlar, gittikçe hızlanarak çökme figürleri ile oyuna devam ederler. Kadınlar genel olarak çökme figürlerini uygulamazlar.

Mektebin Bacaları: Türkülü oyunlarımızdandır. Oyun ağırdan başlayarak sekmeler, sıçramalar ve çökmelerle el ele dizi halinde oynanır. Rüştiye mekteplerinin bulunduğu devirde öğrenciler okuldan kaçıp düğünlere giderlermiş.

Köstek Barı/Garabet: Erkekler tarafından oynanır. El ele tutulup sıra halinde dizilerek oynanır. Erkek bari olmasına rağmen bazı kadın-düğünlerinde de oynanır: Ağırdan başlar sonraları hızlanır. Çökme ve sıçrama figürleriyle sürdürülür.

Lazutlar: Kadın oyunudur. Oyun sol ayaktan başlayarak önce yerinde bir sol, bir sağ, bir sol, bir sağ ayak üste atarak sağ ayakla başlayan oyun; üç adım sağa ve üç adım sola yürünür. Daha sonra dört sayı sayılarak oyuncu tekrar yerini alır. Daha sonra çökmelere geçilir. Oyun ağırdan başlayarak gittikçe hızlanır. Çok hareketli olan oyun el ele tutularak oynanır. Figürler üçlüdür. Her figür ikişerden dört sayıyla tamamlanır.

Baytar Barı: Üç kişi ile türkü ve davul zurna eşliğinde oynanır. İki erkeğin bir güzeli etkilemeye çalışması anlatılır. Gelin rolündeki erkek oyuncu yüzünü bir mendille kapatarak orta yere oturur. Talipli iki genç sırayla etrafında diz çöküp oynar. Genç kız rolündeki önüne gelen delikanlıya ahenk bir hareketle suratını döner. Oynayan delikanlı kararsız olduğunu gösteren bir hareketle oynayarak bir kenara çekilir. Diğer delikanlı önceki delikanlının oynadığı oyunu tekrar eder. Güzel oynayanlardan birini seçer, beğendiğini göstermek için seçtiği gencin boynuna sarılır. Beğenilmeyen genç diğer ikisi ile ele tutuşur, üçü birlikte oynarlar, oyun sulh içerisinde sona erer.

Saçbağı: Kadınlar tarafından el ele dizilerek oynanır. Önceleri ağır sonraları hareketli figürlerle oynanır. Evli bir erkeğe gönlünü kaptıran genç bir genç kızın karşılık görmeyen sevdasını anlatır. Karşılıklı türkü söylenerek de davul zurna eşliğinde de oynanabilen bir oyundur.

Hanım Barı/Dur yerinde: Kadınlar tarafından oynanır. Kadınlar düz bar diye nitelendirirler. Düz barlarda figürler hep birbirinin aynısıdır. Sayı olarak 2 sola, 4 sağa figür olarak bir sola 2 sağa gitmek suretiyle ve ağır olarak oynanır.

Tutuş Biçimlerine Göre Oyunlar

 

Bayburt Barların Tutuş Şekilleri ve Barların Bazılarının İsimleri

1-Koltuk Altı Belden-Tutularak Oynanan Oyunlar

Aşurma (önce belden tutulur sonra oyuncular açılır, bar devam eder)

Dello (önce koltuk altından tutulur, daha sonra her oyuncu kendi ellerini kendi beline atar, oyuna devam edilir.)

Ellidokuzlu    

Kuşburnu      

Sarhoş Barı (önce koltuk altından tutulur, daha sonra oyuncular birbirinden ayrılır, el ele tutuşur ve bar devam eder.  

Şillo    

Tiftik (Tiflis) kocarisi (önce belden tutulur, daha sonra oyuncular birbirinden açılarak birbirlerinin omuzlarından tutar ve bara devam edilir.)          

Tiliko 

 

2-Omuzdan Tutuşarak Oynanan Oyunlar

Hısım barı

Hoşbilezik

Hoynari

Kasap

Kut (Kut elele de oynanabilir)

Papuri,

Tiftik(Tiflis) Koccarisi

Tillare el ele'de oynanabilir

Yelpaze

 

3-El Ele Tutuşarak Oynanan Oyunlar  

Aşurma

Başbar

Bir bölük kazlar

Cingen barı

Çillo Barı

Daldalar

Delikız

Dello Barı

Dört ayak

Garabet (Köstek barı)

Gelin-Gövi Barı (Yılan inceden öter)

Hakkari Barı

Hanım Barı (Dur Yerinde)

Hoynari

İkinci Bar

Hoş bilezik

Koççari,(Fındıklar)

Koçları vurum dereye

Kotan Barı

Kuşburnu Barı

Kuşnurnu pirlenirmi

Lazutlar

Mektebin bacaları

Mero

Papuri

Saç bağı (Ey gül dalalı)

Sallanma

Sarıkız Barı

Serçe Barı

Sıksaray

Sürütme

Tannari

Tavuk Barı

Temirağa

Ters Ayak

Tik Bar (Urum Tiki)

Tillara

Umudum

Veysel Barı